Kesintinin gerçek bedeli: Odağa dönmek neden bu kadar zor?

Çalışırken telefon titredi, bir mesaja baktın, 20 saniye sonra işine döndün. Kayıp 20 saniye mi? Araştırmalar, asıl maliyetin o 20 saniyeden sonra başladığını düşündürüyor.

Dikkat artığı

Sophie Leroy’un 2009’da tanımladığı dikkat artığı (attention residue) kavramı şunu söyler: Bir işten başka bir işe geçtiğinde, dikkatin tamamı yeni işe gelmez; bir kısmı bir önceki işte takılı kalır [1]. Özellikle bir önceki işi bitirmemişsen, bitirmeden bıraktığın iş zihninde “açık” durur ve yeni işteki performansı düşürür [1].

Yani bildirime baktığında yalnızca o saniyeleri kaybetmezsin; işine döndükten sonra bir süre daha dikkatin bölünmüş olur.

Daha hızlı ama daha stresli

Gloria Mark ve arkadaşlarının 2008’de yaptığı bir deneyde, kesintiye uğrayan katılımcılar görevi daha kısa sürede tamamladı ve işin kalitesinde fark çıkmadı. Ama bunun bir bedeli vardı: kesintiye uğrayanlar daha yüksek iş yükü, stres, hayal kırıklığı, zaman baskısı ve çaba bildirdi [2].

Bu sonuç sezgimize ters gibi görünebilir ama anlamlı: İnsanlar kesintiden sonra kaybettikleri zamanı telafi etmek için hızlanıyor, bunun karşılığını stresle ödüyor.

“İşine dönmek ortalama 25 dakika sürüyor” doğru mu?

Sıkça duyulan bir rakam var: Kesintiden sonra ilk işe dönmek yaklaşık 25 dakika sürüyor. Mark bu rakamı iş yerlerindeki gözlemlerine dayanarak aktarıyor: kişi kesintiden sonra önce başka işlere yöneliyor, asıl işe uzun süre sonra dönüyor [3]. Bu, “odaklanmak için 25 dakika beklemen gerekiyor” demek değil; iş yerlerinde gözlenen bir ortalama. Her kesinti için geçerli sabit bir bedel gibi okumamak gerekir.

Ne yapılabilir?

• Bitirmeden bırakmamak: Mümkünse küçük bir işi bitirip bölmek. Bitmemiş işler dikkat artığını artırıyor [1].
• Bırakırken bir not almak: Leroy ve Glomb’un 2018 tarihli çalışması, işe dönüş için “nereden devam edeceğim” planı yapmanın dikkat artığının etkilerini azaltabileceğini gösteriyor [4].
• Kesintiyi kaynağında azaltmak: En kolay kesinti, hiç gelmeyen kesinti. Bildirimleri kısmak ve dikkat dağıtan uygulamaların önüne küçük bir mola koymak bu yüzden anlamlı.

Bir uygulamayı açmadan önce yaşadığın kısa duraklama, kesintiyi sen başlatıyorsan bile onu bilinçli bir karara çevirir. Bu, MindfulBarrier’ın temel fikri.